Bir eğitim programına, bir istihdam projesine ya da bir sağlık kampanyasına yapılan harcamanın topluma ne kazandırdığını sorduğunuzda, yanıt çoğu zaman katılımcı sayısıyla sınırlı kalır. Kaç kişiye ulaşıldığı bilinir, bu kişilerin hayatında neyin değiştiği ise belirsiz kalır. Yatırımcılar, bağışçılar, kamu kurumları ve yönetim kurulları bu sorunun yanıtını artık somut verilerle görmek istiyor.
Sosyal Yatırım Getirisi (Social Return on Investment, SROI), bu ihtiyaca yanıt vermek için geliştirilmiş bir ölçüm ve raporlama yöntemidir. Bir faaliyetin yarattığı sosyal, çevresel ve ekonomik değişimi paydaşların bakış açısıyla tanımlar, bu değişimi ölçer ve parasal karşılıklarla ifade eder. Analizin sonunda elde edilen oran, örneğin 1:4, yatırılan her 1 birimin yaklaşık 4 birimlik sosyal değer ürettiğini gösterir.
SROI Nereden Geldi?
Yöntem ilk kez 2000 yılında ABD’de sosyal girişimlere yatırım yapan bir fonun çalışmalarıyla ortaya çıktı. Birleşik Krallık’ta 2009’da hükümet desteğiyle yayımlanan ve 2012’de güncellenen SROI Rehberi, yönteme bugünkü standart biçimini kazandırdı. Günümüzde yöntemin gelişimini, 65 ülkeden 4.000’i aşkın üyesi bulunan Social Value International yürütüyor. Kuruluşun akreditasyon sınavları Türkçe dahil altı dilde yapılıyor ve yaklaşık 2.000 kişi akredite uygulayıcı olarak çalışıyor.
Sosyal Değerin Sekiz İlkesi
SROI analizleri sekiz temel ilkeye dayanır. 2026 yılında her ilke için uygulama standartlarını bir araya getiren yeni bir set yayımlandı. Şeffaflık ve sonucun doğrulanmasına ilişkin standartlar ilk kez bu sette yer aldı.
- Paydaşları dahil edin: Değişimi yaşayan kişilerin görüşü analizin merkezinde yer alır.
- Neyin değiştiğini anlayın: Olumlu ve olumsuz, planlanan ve planlanmayan tüm sonuçlar ele alınır.
- Önemli olana değer biçin: Piyasa fiyatı olmayan sonuçlar da finansal vekil göstergelerle ifade edilir.
- Yalnızca önemli olanı dahil edin: Karar vericinin bakışını etkileyecek sonuçlar analize alınır.
- Etkiyi abartmayın: Yalnızca kurumun katkısıyla gerçekleşen değişim hesaba katılır.
- Şeffaf olun, sonucu doğrulayın ve duyarlı olun: Varsayımlar açıkça yazılır, bulgular bağımsız olarak doğrulanır ve sonuçlar kararlara yansıtılır.
Bir SROI Analizi Nasıl Yapılır?
Analiz, tamamlanmış bir program için değerlendirme amacıyla ya da planlanan bir program için öngörü amacıyla yapılabilir. Her iki durumda da altı aşamalı bir yol izlenir:
- Kapsam ve paydaşlar: Analizin sınırları, süresi ve değişimden etkilenen paydaş grupları belirlenir.
- Değişim kurgusu: Girdilerden çıktılara, çıktılardan sonuçlara uzanan değişim zinciri paydaşlarla birlikte haritalanır.
- Kanıt ve değer: Her sonuç için gösterge seçilir, veri toplanır ve sonucun parasal karşılığı belirlenir.
- Etkinin ayrıştırılması: Program olmasa da gerçekleşecek değişim, diğer aktörlerin katkısı ve etkinin zamanla azalması hesaptan düşülür.
- Oranın hesaplanması: Gelecekteki değerler bugüne indirgenir, toplam değer yatırıma bölünür ve varsayımlar duyarlılık analiziyle sınanır.
- Raporlama ve kullanım: Sonuçlar paydaşlarla paylaşılır ve programın yeniden tasarımında kullanılır.
Oranı doğru okumak için arkasındaki varsayımlara bakmak gerekir. Farklı kapsam ve varsayımlarla hazırlanmış iki analizin oranları doğrudan kıyaslanamaz. Güvenilir bir SROI çalışmasının değeri, varsayımlarının açıkça yazılmasından ve bağımsız olarak doğrulanabilmesinden gelir.
Sosyal Etki Ölçümü Neden Bu Kadar Gündemde?
ISO ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP), 28 Eylül 2026’da Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları için ilk uluslararası yönetim sistemi standardı olan ISO/UNDP 53001‘i yayımladı. Standart, kuruluşların sürdürülebilir kalkınma önceliklerini belirlemesini, ölçülebilir hedefler koymasını ve performansını zaman içinde izlemesini istiyor. Sosyal etkinin ölçülmesi böylece yönetim sistemlerinin bir parçası hâline geliyor.
Kamu alımlarında da benzer bir eğilim var. Birleşik Krallık’ta merkezi hükümet ihalelerinde sosyal değere en az %10 ağırlık veriliyor. Avrupa’daki sürdürülebilirlik raporlaması çalışanlar, tedarik zinciri, yerel topluluklar ve tüketicilerle ilgili veri beklentisini artırıyor. Etki yatırımcıları ve bağışçılar da destekledikleri programlardan kanıta dayalı sonuçlar talep ediyor. Türkiye’de vakıflar, belediyeler ve şirketler SROI raporları yayımlamaya başladı ve uygulayıcı topluluğu her yıl büyüyor.
CFE Certification’ın 2 günlük SROI (Sosyal Yatırım Getirisi) eğitimi, SROI metodolojisinin temel mantığını sosyal etkinin tanımlanması ve ölçülebilir hâle getirilmesi adımları üzerinden aktarır. Eğitimde paydaşların belirlenmesi, değişim kurgusunun oluşturulması ve kanıta dayalı veri setiyle raporlama yaklaşımı ele alınır. Katılımcılar, kurumlarının sosyal değerini anlaşılır bir etki diliyle ifade etmeye yönelik farkındalık kazanır. Eğitim takvimi ve kayıt için training@cfecert.co.uk adresinden bizimle iletişime geçebilirsiniz.