Hassasiyet, Etkiler ve Risk Değerlendirmesi Kılavuzu

İklim değişikliği; enerji, sanayi, ulaştırma, tarım, finans, su yönetimi, altyapı ve diğer birçok sektörde faaliyet gösteren kuruluşlar açısından değerlendirilmesi gereken çevresel ve operasyonel risk unsurları arasında yer almaktadır. Sıcaklık artışları, aşırı hava olayları, kuraklık, sel, orman yangınları, deniz seviyesindeki yükselme ve su stresi gibi iklim kaynaklı olaylar; tesisleri, operasyonları, çalışanları, tedarik zincirlerini ve kritik altyapıları farklı düzeylerde etkileyebilmektedir.

Kuruluşların bu etkileri sistematik olarak değerlendirmesi, iklim kaynaklı riskleri analiz etmesi ve uyum çalışmalarını planlaması amacıyla Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) tarafından ISO 14091:2021 – Kırılganlık, Etkiler ve Risk Değerlendirmesi Kılavuzu (Adaptation to Climate Change – Guidelines on Vulnerability, Impacts and Risk Assessment) yayımlanmıştır.

ISO 14091 Nedir?

ISO 14091:2021 İklim Değişikliğine Uyum Kılavuzu, kuruluşların iklim değişikliğine bağlı hassasiyetlerini, olası etkilerini ve risklerini değerlendirmelerine yönelik hazırlanmış uluslararası bir kılavuz standarttır.

Standart, ISO 14090:2019 İklim Değişikliğine uyum ilkeleri, gereklilikleri ve Kılavuz standardını tamamlayıcı nitelikte hazırlanmış olup, iklim değişikliğine uyum kapsamında gerçekleştirilecek risk değerlendirme çalışmalarına öncülük eder.

ISO 14091 bir yönetim sistemi standardı değil, rehber standarttır ve belgelendirme amacıyla kullanılmaz. Kuruluşların iklim değişikliğine uyum süreçlerinde uygulanabilecek değerlendirme yöntemlerini ve sistematik yaklaşımı açıklayan bir rehber standarttır.

ISO 14091’in Amacı

ISO 14091, iklim değişikliğine uyum konusunda uluslararası düzeyde geliştirilen yaklaşımları ve çalışmaları desteklemek amacıyla hazırlanmıştır.

Birleşmiş Milletler Hükûmetler arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) tarafından yayımlanan değerlendirme raporlarında iklim değişikliğinin doğal sistemler, altyapılar, ekonomik faaliyetler ve toplum üzerindeki etkileri ayrıntılı olarak ele alınmaktadır. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında kabul edilen Paris Anlaşması’nın 7. maddesi, iklim değişikliğine uyum kapasitesinin artırılmasını ve dayanıklılığın geliştirilmesini temel hedeflerden biri olarak tanımlamaktadır.

ISO 14091, bu kapsamda kuruluşların iklim değişikliğine bağlı etkileri, hassasiyetleri ve riskleri ortak bir metodoloji ile değerlendirebilmelerine yönelik rehberlik sağlamaktadır.

ISO 14091’in Risk Değerlendirme Yaklaşımı

ISO 14091’de risk değerlendirmesi üç temel unsur üzerine kurulmaktadır:

• İklim Tehlikesi: Kuruluşun faaliyetlerini etkileyebilecek iklim olayları veya uzun dönemli iklim eğilimleri. Örneğin; aşırı sıcaklık, yoğun yağış, sel, kuraklık, fırtına, deniz seviyesinin yükselmesi ve orman yangınları.
• Maruziyet: Kuruluşun faaliyetlerinin, tesislerinin, çalışanlarının, altyapısının, varlıklarının veya tedarik zincirinin belirlenen iklim tehlikelerine maruz kalma durumu.
• Hassasiyet: Kuruluşun iklim değişikliğinin etkilerine karşı hassasiyeti ile bu etkilere uyum sağlayabilme kapasitesi.

Risk değerlendirmesi, bu üç unsurun birlikte analiz edilmesine dayanmaktadır. Bu yaklaşım, IPCC tarafından kullanılan iklim riski değerlendirme modeli ile uyumludur.

ISO 14091 Kapsamındaki Değerlendirme Süreci

ISO 14091 kapsamında gerçekleştirilen değerlendirme çalışmaları genel olarak aşağıdaki aşamalardan oluşmaktadır:

• Değerlendirme kapsamının ve bağlamının belirlenmesi,
• İlgili iklim verilerinin ve projeksiyonlarının toplanması,
• İklim tehlikelerinin belirlenmesi,
• Kritik faaliyetlerin, süreçlerin ve varlıkların tanımlanması,
• Maruziyet analizinin gerçekleştirilmesi,
• Kırılganlık değerlendirmesinin yapılması,
• Risklerin analiz edilmesi ve önceliklendirilmesi,
• Uyum seçeneklerinin belirlenmesi,
• Uyum planlarının hazırlanması,
• Sonuçların izlenmesi ve düzenli olarak gözden geçirilmesi.

Değerlendirme sürecinde kuruluşun faaliyet alanı, coğrafi konumu, doğal kaynaklara bağımlılığı, kritik altyapıları ve ilgili paydaş beklentileri dikkate alınmaktadır.

ISO 14091 Kapsamında Kullanılabilecek Veri Kaynakları

ISO 14091 belirli bir veri kaynağını zorunlu tutmamaktadır. Ancak güvenilir ve bilimsel verilere dayalı değerlendirmelerin yapılmasını önermektedir.

Bu kapsamda kullanılabilecek veri kaynakları arasında;

• IPCC değerlendirme raporları,
• Ulusal meteoroloji kurumlarının iklim verileri,
• Bölgesel iklim projeksiyonları,
• Copernicus Climate Change Service verileri,
• Climate-ADAPT platformu,
• Taşkın, kuraklık ve orman yangını risk haritaları,
• Yerel afet ve tehlike haritaları,
• Kurumun kendi operasyonel verileri yer alabilmektedir.

ISO 14091 ile İlişkili Standartlar

• ISO 14090: İklim değişikliğine uyum çalışmalarına ilişkin ilkeleri, gereklilikleri ve kılavuzu tanımlar.
• ISO 14001: Çevre Yönetim Sistemi kapsamında çevresel risklerin ve etkilerin yönetimine ilişkin gereklilikleri içerir.
• ISO 31000: Risk yönetimi prensiplerini, çerçevesini ve süreçlerini açıklar.
• ISO 22301: İş sürekliliği yönetim sistemi kapsamında kesintilere hazırlık ve süreklilik süreçlerini tanımlar.
• IFRS S2: İklimle ilgili risk ve fırsatların açıklanmasına yönelik sürdürülebilirlik raporlama gerekliliklerini içerir.
• ISO 14064: Sera gazı hesaplama ve doğrulama
• ISO 14068: İklim değişikliği yönetimi ve karbon nötrlüğü

Hangi Kuruluşlar Tarafından Kullanılabilir?

ISO 14091, sektör veya kuruluş büyüklüğünden bağımsız olarak uygulanabilecek şekilde hazırlanmıştır.

Enerji üretimi ve dağıtımı, üretim ve sanayi, finans ve sigortacılık, belediyeler ve kamu kurumları, su yönetimi ve altyapı hizmetleri, lojistik ve ulaştırma, tarım ve gıda, inşaat ve gayrimenkul, sağlık hizmetleri, telekomünikasyon ve kritik altyapı işletmeleri dâhil olmak üzere farklı sektörlerde faaliyet gösteren kuruluşlar tarafından kullanılabilmektedir.

ISO 14091:2021, kuruluşların iklim değişikliğine bağlı tehlikeleri, maruziyetleri, kırılganlıkları ve riskleri sistematik bir yaklaşımla değerlendirmelerine yönelik hazırlanmış uluslararası bir standarttır. Standart; risk değerlendirme sürecinin planlanmasına, iklim değişikliğinin olası etkilerinin analiz edilmesine ve uyum çalışmalarının oluşturulmasına yönelik yöntemleri açıklamaktadır.

CFECERT, kuruluşların iklim değişikliğine bağlı etkileri ve riskleri değerlendirmelerine, uyum süreçlerini planlamalarına ve kurumsal dayanıklılıklarını geliştirmelerine destek olmak amacıyla; ISO 14001, ISO 31000 ve ISO 22301 gibi ilişkili uluslararası standartlar kapsamında eğitim, GAP analizi ve belgelendirme hizmetleri sunmaktadır. Daha fazla bilgi ve detaylar için info@cfecert.co.uk adresinden bizlere ulaşabilirsiniz.