Sosyal Yatırım Getirisi (SROI), 1990’ların sonlarında kâr amacı gütmeyen kuruluşların, sosyal girişimlerin ve etki odaklı yatırımcıların tek bir soruya daha net yanıt verebilmesi için öne çıktı.
“Gerçekte nasıl bir değişim sağladık?”
SROI’nin amacı yalnızca “ne yaptık?” sorusunu yanıtlamaktan ziyade “ne değiştiğini” gösterebilmektir. Hangi paydaşın hayatında hangi sonuç oluştu, bu sonucun değeri ne, ne kadar sürdü ve bunu hangi kanıtlarla destekliyoruz? Bu yaklaşım, sosyal ve çevresel etkileri görünür kılar, mümkün olduğunda bu etkileri parasal karşılıklarla ifade ederek karar alma süreçlerini güçlendirir.
ROI’den farkı ne?
- ROI çoğunlukla finansal geri dönüşe bakar.
- SROI ise finansal sonuçların yanı sıra sosyal ve çevresel sonuçları da değerlendirerek “değer” kavramını genişletir.
SROI Nasıl Gelişti?
SROI’nin modern anlamda gelişimi, sosyal girişimlere ve istihdam odaklı kâr amacı gütmeyen yapılara fon sağlayan Roberts Enterprise Development Fund (REDF) çalışmalarıyla ilişkilendirilmektedir. Literatürde, SROI’nin nonprofit alanda REDF tarafından 1996’dan itibaren geliştirilmeye ve yaygınlaştırılmaya başlandığı belirtilir.
SROI, 1990’ların sonundaki “etkiyi ölçme” ihtiyacından doğdu, 2000’lerde yöntem olarak olgunlaştı ve 2007–2012 döneminde yayımlanan kılavuz ve uygulamalarla daha kurumsal bir yapıya kavuştu. Bugün SROI, etki yönetimi ve raporlama çalışmalarında kullanılan güçlü araçlardan biri olarak kullanılıyor.
SROI Kimler İçin Kritik Önem Taşır?
SROI’nin kritik olduğu nokta basit, Kaynakları nereye ayırırsak en yüksek değeri üretebiliriz? Bu soruya cevap arayan kurumlar için SROI özellikle önemlidir:
- Fon sağlayanlar (vakıflar, bağışçılar, hibeciler): Kaynağın hangi programlarda daha güçlü sonuç ürettiğini karşılaştırmak ister.
- Yönetim ekipleri: Etkili olan faaliyetleri ölçeklemek, etkisi düşük olanları iyileştirmek veya sonlandırmak ister.
- ESG / kurumsal iletişim ekipleri: “Yaptık” demek yerine, “ne değiştirdik” diyebilmek ister.
- Kamu tedarikçileri: Sosyal fayda programlarında hesap verebilirliği güçlendirmek ve kaynak tahsisini daha sağlam temele oturtmak ister.
- Etki yatırımcıları ve sosyal girişimler: Etki iddiasını ölçülebilir göstergelerle desteklemek ister.
Türkiye’de SROI kullanımı
Türkiye’de SROI’nin görünürlüğü son yıllarda belirgin biçimde arttı, yine de yöntem, global ölçekteki yaygınlığa henüz tam olarak ulaşmış değildir. Bununla birlikte yayımlanan raporlar, SROI’nin özellikle kurumsal sosyal yatırım, vakıf programları ve kamuyla ilişkili sosyal fayda projeleri içinde daha hızlı benimsendiğini gösteriyor.
- Vehbi Koç Vakfı Afet Fonu – SROI Raporu (2023–2024)
Vakıf, 1 Temmuz 2023 – 31 Ağustos 2024 döneminde burs ve dershane desteklerine yönelik sosyal geri dönüş analizini yayımladı; raporda amaçlardan biri “etki odaklı karar vermeyi kolaylaştırmak”, diğeri “hesap verebilirlik ve şeffaflık” olarak ifade ediliyor. - Spor İstanbul – 2021 SROI Analizi
Spor İstanbul’un yayımladığı çalışma, kurumun değer üretimini ve paydaşların faaliyetlerden nasıl etkilendiğini SROI yaklaşımıyla ele alıyor.
3) İGA İstanbul Havalimanı – SROI raporu duyuruları (2023)
İGA’nın sosyal yatırım programı kapsamında projelerinin etkisini ölçümlediği SROI raporuna yönelik duyurular kamuoyuna yansıdı.
SROI’nin Kurumlara Sağladığı Başlıca Yararları
1) Etkisini ölçülebilir ve karşılaştırılabilir hale getirir: SROI, sosyal değeri genel bir anlatı olarak değilde etkiyi göstergelerle somutlaştırır ve mümkün olduğunda parasal değerle ifade ederek “ne kadar etki üretildiğini” daha net görünür kılar.
2) Kaynak kullanımını daha isabetli yönetmeyi sağlar: Hangi faaliyetlerin gerçekten sonuç ürettiği, hangi varsayımların zayıf kaldığı ve nerede iyileştirme gerektiği daha açık hale gelir. Böylece bütçe, program tasarımı ve önceliklendirme kararları daha sağlam verilere dayanır.
3) Şeffaflık ve güven oluşturur: Paydaşlar (fon verenler, kamu, çalışanlar, toplum) açısından “kanıta dayalı etki” yaklaşımı, güveni ve hesap verebilirliği artırır.
4) Kurum içi öğrenmeyi hızlandırır: SROI çalışması, etkiyi adım adım netleştirmenizi ve temel varsayımları verilerle sınamanızı sağlar. Böylece ekipler neyin işe yaradığını daha iyi görür; program tasarımı daha tutarlı ve etkili hale gelir.
Diğer yönergeler ve yaklaşımlarla ilişkisi
SROI, bağımsız bir metodoloji olsa da uygulamada çoğu zaman şu yaklaşımlarla birlikte ele alınır:
- IRIS (Etki Raporlama ve Yatırım Göstergeleri): SROI analizinde kullanılacak göstergelerin seçimi ve etki göstergelerinin ortak bir dilde tanımlanması için referans olabilir.
- ESG / GRI raporlaması: ESG (Çevresel–Sosyal–Yönetişim) ve GRI (Küresel Raporlama Girişimi) raporlaması genel sürdürülebilirlik performansını geniş açıdan sunarken, SROI belirli bir programın etkisini daha derinlemesine ve sayısal biçimde anlatmaya yardımcı olur.
- SDG Impact Standards (Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Etki Standartları): Sonuçların Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ile ilişkilendirilmesi, etki anlatısını daha anlaşılır ve ülkeler/kurumlar arasında daha karşılaştırılabilir hale getirebilir.
- Theory of Change (Değişim Teorisi): SROI uygulamalarında “hangi adımlar hangi sonuçları doğuruyor?” sorusunu netleştirmek için kullanılan yaygın bir yaklaşımdır.
CFECERT olarak, SROI (Sosyal yatırım getirisi) kurumlara ölçülebilir, kanıta dayalı ve savunulabilir bir etki dili kazandıran güçlü bir karar aracı olduğuna inanıyoruz.
Bu yaklaşımı kurumunuzda uygulamaya dönüştürmek isteyen ekipler için 2 ve 3 günlük SROI eğitimleri ve sertifika programları sunuyor ve katılımcıların süreci kendi proje ve programlarına uyarlayabileceği şekilde, pratik örnekler ve uygulama adımlarıyla ilerliyoruz. Daha fazla bilgi için info@cfecert.co.uk adresinden bizlere ulaşabilirsiniz.